Śmierć Pułkownika

Autor: Adam Mickiewicz

Epoka: Romantyzm

Rodzaj: Liryka

Gatunek: Poezja, wiersz, napisano go z użyciem dziesięciu sylab w każdej linijce, co dodaje mu melodię.

Czas i miejsce akcji W utworze nie określono konkretnego miejsca ani czasu. Pułkownik umiera w leśniczówce, gdzieś w puszczy. Na historyczny kontekst postaci Emilii Plater, można przypuszczać, że zmarła w dniu 23 grudnia 1831 roku.

Narracja Podmiot liryczny pozostaje ukryty, obserwując zdarzenia z głębokim zaangażowaniem emocjonalnym. Utwór ujawnia tożsamość umierającego Pułkownika dopiero w ostatniej strofie - pierwotnie przedstawionego jako mężczyznę, który okazuje się być kobietą.

Geneza Powstanie tego utworu wiąże się bezpośrednio z wydarzeniami listopadowymi z 1830 roku. Skoncentrowany na postaci Emilii Plater, wiersz oddaje hołd tej szlachciance, która w męskim przebraniu dowodziła małym oddziałem w czasie powstania. Emilia Plater zmarła w wyniku odniesionych ran w Justianowie 23 grudnia 1831 roku. Cały utwór stanowi wyraz szacunku dla tej wyjątkowej kobiety-żołnierza.

Bohaterowie Emilia Plater - tytułowy pułkownik i Litwinka z arystokratycznego rodu, była jedną z pierwszych inicjatorek powstania listopadowego na Litwie. Wyróżniała się od kobiet swoich czasów, a jej dzieciństwo było trudne. W momencie wybuchu powstania służyła w oddziale partyzanckim, a po przegranej bitwie pod Kownem została mianowana generałem. Pomimo kolejnych przegranych bitew, Plater nie poddała się i walczyła do końca, nawet będąc chora. Zmarła 23 grudnia 1831 roku w dworku rodziny Abłamowiczów niedaleko Sejn. Jej poetyczne ostatnie chwile przedstawione są w wierszu "Śmierć pułkownika" autorstwa Mickiewicza.

Streszczenie

W wierszu "Śmierć pułkownika", podmiot liryczny opisuje ostatnie chwile Emili Plater, tytułowej postaci powstania listopadowego. Jednak tożsamość pułkownika zostaje ujawniona dopiero pod koniec utworu. Na początku opisuje modlących się ludzi i żołnierzy przed chatą, gdzie umiera pułkownik. Żołnierze płaczą, mimo doświadczeń z pola bitwy. Następnie podmiot skupia się na ostatnich prośbach umierającego o przyprowadzenie konia i rynsztunku. Porównuje go do hetmana Czarnieckiego. W kolejnych zwrotkach podmiot zaznacza poranek, dzwony biją, a przed chatą nikogo nie ma. Pułkownik zostaje znaleziony martwy z atrybutami żołnierskimi i krzyżem w dłoniach. W ostatniej strofie ujawnia, że pułkownik to piękna Litwinka, choć wcześniej nazwał ją "starym żołnierzem".

Plan wydarzeń 1. Oddział piechoty gromadzi się przed chatą leśnika. 2. Żołnierze pełnią wartę przy umierającym pułkowniku

3. Lud opłakuje dzielnego przywódcę.

4. Pułkownik pragnie spojrzeć na swego konia i wojskowy rynsztunek.

5. Pułkownik oddaje się ostatniemu sakramentowi. 6. Żołnierze przeżywają smutek po utracie dowódcy.

7. Mundurowi i wieśniacy jednoczą się w modlitwie z kapłanem.

8. Okolice najeżdżają Moskale.

9. Znajduje się ciało pułkownika z krzyżem i żołnierskim wyposażeniem.

10. Pułkownikiem okazuje się kobieta, Emilia Plater

Motywy literackie: patriotyzm, bohater narodowy, ojczyzna, poświęcenie dla ojczyzny, śmierć